Het ontstaan van modern satanisme wordt toegeschreven aan de Engelsman Aleister Crowley (1875-1947. Hij noemde zichzelf 'The Great Beast 666', een duiding voor de duivel in het boek Openbaringen (13) in het Nieuwe Testament.

Church of Satan
De oprichter van het modern satanisme als erkende religie is Anton Szandor LaVey, die op Walpurgisnacht 1966 de 'Church of Satan' stichtte. Deze dag, volgens LaVey dag 1 Anno Satanas, was het begin van een nieuw tijdperk, het tijdperk van Satan.

Filosofie
De leer van het moderne satanisme is atheïstisch van aard waarin Satan wordt voorgesteld als een symbool dat eerbiedwaardige kwaliteiten zou hebben en waarin de individuele beoefenaar zichzelf weerspiegeld zou vinden. Ook wordt Satan voorgesteld als een ongedefinieerde donkere kracht in de natuur of als een andere niet-theïstische interpretatie van de duivel. Het modern satanisme propageert de ontwikkeling van dierlijke instincten en individualisme hedonisme.

De modern satanistische filosofie is gebaseerd op verzet tegen de 'morele hypocrisie' van de gevestigde religies. Dr. LaVey noemde dit een morele hypocrisie omdat deze religies alles wat volgens hem natuurlijk is in de mens, de natuurlijke instincten zoals lust en de wil tot macht, als zondig beschouwen. Deze ideeën zouden zijn gebaseerd op bepaalde aspecten van de filosofie van Friedrich Nietzsche. Van "The Satanic Bible", het belangrijkste boek, is The Book of Satan gebaseerd op "Might is Right" van Ragnar Redbeard uit 1896 dat individualisme, sociaal darwinisme en Lex naturae propageert.

Ook kun je sporen terug vinden van Ayn Rand's objectivisme in de filosofie van LaVey. Toch zijn er hierin duidelijke verschillen. Objectivisme is atheïstisch van aard en verstoot het idee van een god totaal, terwijl de modern satanist juist zichzelf als godheid ziet. Daarbij komt dat in objectivisme de metafysica een grote rol speelt, terwijl men in het modern satanisme ervan uitgaat, dat de ware aard van het heelal niet gekend kan worden.

Individualisme is een zeer belangrijke component van het modern satanisme. Het modern satanisme zegt dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen gedrag en ook zijn eigen zin in het leven moet bepalen, daarbij boven de massa uitstijgend. Dit is de centrale idee in de filosofie van Nietzsche. De modern satanist behoort dus zijn eigen pad, eigen ambities en zijn eigen seksualiteit te ontwikkelen. Een ander terugkerend thema binnen het modern satanisme is het bevredigen van behoefte, zolang je niemand daarbij ongeoorloofd schaadt: "Indulgence, not compulsion". Man en vrouw zijn binnen het modern satanisme gelijkwaardig.

De zeven hoofdzonden van het christendom worden niet gezien als zondig, maar als nuttig om gelukkig te worden. Volgens LaVey zijn deze natuurlijk van aard en daarom onvermijdelijk en leiden ze tot lichamelijk en geestelijk bevrediging. De kritiek die LaVey op het christendom heeft, is dat deze misbruik maakt van de menselijke instincten om macht uit te oefenen. Een kritisch punt, dat Nietzsche in "de Antichrist" eerder heeft aangestipt.

Magie is ook een onderdeel van het modern satanisme. LaVey geeft in navolging van Crowley als definitie van magie: Het veranderen van de werkelijkheid naar je wil. Het modern satanisme onderscheidt twee soorten magie. Lagere magie is de magie, die men in het alledaagse leven gebruikt. Hierbij moet men denken aan vormen van toegepaste psychologie. De tweede magie vorm is hogere magie, hiermee bedoelt LaVey het gebruik van rituelen.

Een modern satanist dient kritisch te zijn, zelfs over zijn eigen filosofie.

Zie ook het interview met Peter Gilmore op WikiNews: Satanism: An interview with Church of Satan High Priest Peter Gilmore

Ethiek
De ethiek van de modern satanist is samen te vatten in de 11 Satanische Regels van de Aarde, de 9 Satanische Verklaringen, en de 9 Satanische Hoofdzonden. Deze zijn in principe alleen te lezen op de website van de Church of Satan en in de boeken door LaVey wegens copyright. ( Uitzondering zijn de websites en/of groepen die toestemming hebben gekregen van The Church of Satan)

Rituelen en magie
Als provocatie en reactie op de interesse van de pers en andere buitenstaanders werd het ritueel van de 'Zwarte Mis' bedacht, een symbolische omkering van de rooms-katholieke eucharistie. Mannelijke en vrouwelijke participanten, gekleed in gewaden, staan rond een naakte vrouw die als altaar dient. Tijdens het ritueel worden Lucifer, Belial en Leviathan aangeroepen terwijl de hogepriester uit een kelk drinkt en die vervolgens op het altaar plaatst. Tijdens het ritueel mediteren de participanten over het vervullen van hun verlangens. De mis wordt beëindigd met het zingen van satanistische hymnen. Als interne vorm van eredienst is de Zwarte Mis echter nooit gehouden.

Bij alle rituelen wordt het symbool van Baphomet gebruikt: een omgekeerd pentagram met daarin de afbeelding van een bokkenkop. De oorsprong van het symbool is niet geheel duidelijk.

Als bokkenkop is het echter pas in 1854 verschenen, toen Alphonse Louis Constant, ook wel Eliphas Lévi genoemd, het had opgetekend in zijn boek "Dogme et rituel de la haute magie" als een symbool voor verachting van het absolute. Binnen het modern satanisme staat Baphomet voor het wereldlijke als tegengestelde van het spirituele. Ook wordt er vaak de god Pan mee getypeerd, de Griekse god van de vruchtbaarheid, de beschermer van het bos, en de verbreider van angst op eenzame plaatsen (paniek).

Grotto's
De Church of Satan kent een systeem van 'grottos' (spelonken), waarin leden die zich in elkaars geografische nabijheid bevinden samen kunnen komen. Momenteel wordt dit systeem echter afgeschaft. De Church of Satan kent vijf verschillende graden, hetgeen een veel voorkomend fenomeen is in occulte groepen. In de Church of Satan spreekt men van:

'Satanist' I°
'Warlock' of 'Witch' II°
'Priest' of 'Priestess of Mendes' III°
'Magister' of 'Magistra' IV°
'Magus' of 'Maga' V°
Een aantal van de vroege leden van de Church of Satan bleken al snel sensatiezoekers te zijn, en mensen die hun lidmaatschap als een soort statussymbool zagen. In 1975 verlieten veel volgelingen van LaVey de Church of Satan omdat ze het niet eens waren met zijn financieel beleid. Uit deze groep is vervolgens een nieuwe groepering ontstaan, bekend onder de naam Temple of Set.

Feestdagen
De belangrijkste feestdag van de Satanist is zijn eigen verjaardag. Daarnaast kent het Satanisme de volgende feestdagen:

Walpurgisnacht, 30 april.
Halloween, 31 oktober of 1 november.
Zonnewende, rond 21 juni en 21 december.
Dit is het begin van de zomer en winter.
Equinox, rond 21 maart en 23 september.
Dit is het begin van de lente en herfst.

Temple of Set
Deze groepering is gesticht door Michael Aquino, een voormalig lid van de Church of Satan, die in 1975 de groep verliet. De Temple of Set bouwt voort op het gedachtegoed van LaVey, maar vereert in tegenstelling tot het LaVeyaanse satanisme een antropomorfische entiteit.

Aquino kreeg, volgens eigen zeggen, tijdens een ritueel waarin hij de 'Prince of Darkness' aanriep een openbaring. Satan bleek volgens deze openbaring dezelfde mythologische figuur te zijn als Seth uit het Egyptische pantheon.

Seth wordt traditioneel gezien als een kwade godheid, maar volgens Aquino is dat een incorrecte interpretatie. Aquino zoekt aldus dezelfde onderbouwing als LaVey, maar maakt gebruik van de Egyptische mythologie in plaats van de Bijbel. Seth wordt door de 'setianen' gezien als de creatieve kracht achter het universum.

Aquino onderscheidt drie niveaus van de werkelijkheid:

De alledaagse wereld;
Filosofische gedachten, het denken;
De magische realiteit.
De magische realiteit is uniek aan de mens. Aquino legt echter een zeer grote nadruk op het rationele denken. Op zijn website wordt studenten afgeraden om lid te worden en dat ze eerst hun studie moeten afmaken. Aquino legt een grote nadruk op de maakbaarheid van de mens. Goed en kwaad worden volgens Aquino door de mens zelf bepaald en niet door een transcendente grootheid zoals de christelijke God uit de Bijbel.

De mens is niet onderworpen aan een god, ook niet aan Seth. Seth wordt niet aanbeden, hij is slechts de activerende kracht.

Invloed van het satanisme
Het modern satanisme vormt een belangrijke inspiratiebron voor sommige subculturen zoals Metal, met name Black metal. Bepaalde vormen van de hedendaagse popmuziek vinden inspiratie in het satanisme.

Kritiek
Het satanisme is een totaalpakket, en omvat zowel filosofische, religieuze, als esthetische aspecten. Gesteld wordt dat men zich pas echt satanist kan noemen wanneer men al deze aspecten belichaamt, alsook dat satanisten geboren worden en niet gemaakt. Het is dus niet zo dat men er bepaalde aspecten kan uitlichten en zichzelf nog steeds legitiem satanist kan noemen. Dit wordt echter vaak betwist door kleinere groeperingen, die doorgaans slechts bepaalde elementen uit het satanisme benadrukken en op hun eigen manier verder uitwerken, terwijl andere aspecten dan juist genegeerd worden.
Het schisma tussen de Church of Satan en de Temple of Set is mede veroorzaakt door wat de setianen als een gebrek aan een gedegen filosofische basis zien. Een andere reden was dat de Church of Satan besloot dat er geen plaats meer was voor mensen die een externe godheid aanbidden, terwijl die eerder wel welkom waren. Enkele leden die vasthielden aan het aanbidden van een externe figuur, stichtten de Temple of Set.
Vanuit satanisch oogpunt is doden uit zelfverdeding in het geval van levensbedreiging niet verkeerd ("Do not kill non-human animals unless you are attacked or for your food"), echter in het leger of bij de politie kan dit leiden tot situaties waar de verantwoordelijkheid in gedrang komt.
Deze bepaling komt reeds voor in het werk van Crowley (Liber OZ 5: "Man has the right to kill those who would thwart these rights.") en is mogelijk vanuit deze bron geïntroduceerd in het modern satanisme; het wordt als zulke ook door occult/religieuze groeperingen gebruikt die niet als satanisch worden aangeduid, en is dus geen onderscheidend kenmerk van het modern satanisme.



Bronnen, noten en/of referenties:
LaVey, Anton Szandor, The Satanic Bible (Avon books, 1969), ISBN 0380015390
LaVey, Anton Szandor, Eleven Satanic Rules of the Earth: http://www.churchofsatan.com/home.html
Aquino, Michal A., The church of Satan (2002), www.xeper.org/maquino/nm/COS.pdf.
Drury, Nevill, The occult experience (Fontana, Sydney 1985), ISBN 0006369014.
Moran, Sarah, The secret world of cults (CLB, Goldlming, 1999), ISBN 1841001325